RYNEK ENERGII CIEPLNEJ W POLSCE

Podstawową cechą podmiotów, funkcjonujących w obrębie sektora usług ciepłowniczych jest lokalny zasięg ich działalności. Poszczególne źródła i sieci ciepłownicze mają zasięg lokalny, co powoduje, że w skali kraju nie występuje wewnętrzny rynek ciepła, jak to jest w przypadku energii elektrycznej i gazu.

Polska należy do nielicznych krajów europejskich, posiadających znaczący udział zaopatrzenia w ciepło z istniejących systemów ciepłowniczych w zaopatrzeniu w ciepło ogółem. Szacuje się, że około 42% ciepła do ogrzewania pochodzi z systemów ciepłowniczych.

W 2014 r. na regulowanym rynku ciepła funkcjonowało 451 przedsiębiorstw posiadających koncesje Prezesa URE na działalność związaną z zaopatrzeniem w ciepło. Koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze były w większości przypadków zintegrowane pionowo i zajmowały się zarówno wytwarzaniem ciepła, jak i jego dystrybucją a także obrotem, w związku z tym posiadały koncesje na różne rodzaje działalności ciepłowniczej. W 2014 r. wszystkie rodzaje koncesjonowanej działalności ciepłowniczej prowadziło 14,2% badanych przedsiębiorstw, 65,2% łączyło wytwarzanie ciepła z przesyłaniem i dystrybucją, 8,4% podmiotów prowadziło wyłącznie działalność wytwórczą, a 12,2% zajmowało się przesyłaniem i dystrybucją połączonymi z obrotem. Część z tych ostatnich wytwarzała zazwyczaj ciepło we własnych źródłach, ale takich, które nie podlegały koncesjonowaniu (suma mocy zainstalowanej w tych źródłach nie przekraczała 5 MW). Z całej badanej grupy przedsiębiorstw 91,1% zajmowało się wytwarzaniem ciepła, a 86,4% świadczyło usługi dystrybucyjne.

Struktura mocy zainstalowanych w przedsiębiorstwach ciepłowniczych w roku 2014:

Struktura mocy zainstalowanych w przedsiębiorstwach ciepłowniczych w roku 2014
Źródło: URE

Na lokalnym rynku ciepła odbiorca nie ma możliwości wyboru przedsiębiorstwa, dostarczającego mu nośnik ciepła o określonych parametrach za pomocą sieci, a dostawca ma ograniczone możliwości pozyskiwania odbiorców, które wynikają z istniejących uwarunkowań technicznych (zasięg i parametry istniejących sieci) oraz ekonomicznych (wysoka kapitałochłonność budowy nowych odcinków sieci i jej rozwój).

Struktura produkcji ciepła według stosowanych paliw w roku 2002 i 2013 i 2014:
Struktura produkcji ciepła według stosowanych paliw w roku 2002 i 2013 i 2014
Źródło: URE

W roku 2014 w źródłach ciepła podstawowym paliwem, wykorzystywanym do produkcji ciepła był nadal węgiel kamienny i brunatny. Jednak udział ciepła produkowanego z wykorzystaniem węgla systematycznie maleje i w roku 2014 r. wynosił 75,1%. Zwiększa się natomiast udział ciepła uzyskiwanego w wyniku spalania biomasy, które w roku 2014 wynosiło 7,8%.

Struktura paliw zużywanych do produkcji ciepła była zdecydowanie bardziej zróżnicowana w grupie koncesjonowanych przedsiębiorstw wytwarzających ciepło w procesie kogeneracji. W przedsiębiorstwach wytwarzających ciepło bez kogeneracji nadal dominującym paliwem zużywanym do produkcji ciepła był węgiel, którego udział wynosił 87,4%.

Zróżnicowanie udziału poszczególnych paliw w wytwarzaniu ciepła jest także duże pod względem terytorialnym. W sześciu województwach ponad 90% ciepła wytwarzane było z węgla kamiennego: w świętokrzyskim (93,3%), małopolskim (94,0%), opolskim (95,1%), warmińsko-mazurskim (93,7%), lubelskim (93,6%) i podlaskim (92,5%), natomiast w województwie lubuskim najmniej, bo tylko 11,4%. W województwie lubuskim aż 83,6% ciepła wytwarzane było w oparciu o gaz ziemny. Znaczący udział gazu ziemnego w wytwarzaniu ciepła zanotowano również w województwach: mazowieckim (12,9%), pomorskim (16,3%) i podkarpackim (9,9%). Natomiast najwięcej ciepła z biomasy wytwarzane było w województwach: kujawsko-pomorskim (28,7%) i pomorskim (14,9%).

Struktura cen ciepła według stosowanych paliw w latach 2012-2014:
Struktura cen ciepła według stosowanych paliw w latach 2012-2014
Źródło: URE

Średnia cena sprzedaży ciepła, wytworzonego w należących do przedsiębiorstw, posiadających koncesje, jednostkach wytwórczych nie będących jednostkami kogeneracji wzrosła w roku 2014 o 7,3% dla węgla kamiennego, o 5,2% dla paliw gazowych, o 13,6% dla oleju opałowego i o 6,5% dla ciepła produkowanego z odnawialnych źródeł energii (OZE i biomasa).

RYNEK ODPADÓW W POLSCE

Wytwarzanie odpadów komunalnych w Polsce – dane historyczne i prognoza:

Rok Rodzaj Ilość w tys. Mg rocznie RAZEM
2004 Odpady komunalne segregowane i zbierane selektywnie 243 11 802
Odpady z ogrodów i parków 326
Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne 10 417
Odpady z targowisk 114
Odpady z czyszczenia ulic 251
Odpady wielkogabarytowe 451
2010 Odpady komunalne segregowane i zbierane selektywnie 1 096,7 12 174,1
Odpady z ogrodów i parków 341,7
Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne 9 870,5
Odpady z targowisk 120,5
Odpady z czyszczenia ulic 266,2
Odpady wielkogabarytowe 478,5
2014 Odpady komunalne segregowane i zbierane selektywnie 1 701,2 12 290,2
Odpady z ogrodów i parków 334
Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne 9 640,1
Odpady z targowisk 117,9
Odpady z czyszczenia ulic 276,9
Odpady wielkogabarytowe 497
2018 Odpady komunalne segregowane i zbierane selektywnie 2 341,8 12 962,8
Odpady z ogrodów i parków 331,3
Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne 9 367,4
Odpady z targowisk 116,9
Odpady z czyszczenia ulic 287,9
Odpady wielkogabarytowe 517,5

Źródło: Krajowy Plan Gospodarki Odpadami 2010

W Polsce w kolejnych latach istnieje potrzeba selekcjonowania i przerobu ponad 9 milionów ton zmieszanych odpadów komunalnych rocznie, co oznacza konieczność uruchomienia kilkudziesięciu regionalnych zakładów przetwarzających odpady.
Odpady te po poddaniu ich procesowi segregacji mogą pozwolić na pozyskanie od 25% do nawet 40% zawartej w nich frakcji palnej, która może być wykorzystywana energetycznie. Dyrektywy UE, w zakresie odpadów, wymagają energetycznego wykorzystywania odpadów, innych niż niebezpieczne i obojętne, posiadających ciepło spalania powyżej 6 MJ/kg suchej masy.
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nakłada na gminy obowiązek ograniczenia masy odpadów komunalnych podlegających biodegradacji przekazywanych do składowania w stosunku do masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r. do poziomu:
• 50% – do dnia 16 lipca 2013 r.,
• 45% – w 2016 r.,
• 40% – w 2018 r.,
• 35% – do dnia 16 lipca 2020 r.

Ponadto wspomniana Ustawa nakłada na gminy obowiązek zwiększenia poziomu recyclingu następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła do poziomu:
• 12% w 2013 r.,
• 16% w 2015 r.,
• 20% w 2017 r.,
• 30% w 2018 r.,
• 40% w 2019 r.,
• 50% w 2020 r.
Wszystkie te elementy wpłyną w dynamiczny sposób w kolejnych latach na powstanie w Polsce nowych segmentów rynku zagospodarowania odpadów, w tym segmentu energetycznego wykorzystania odpadów.